Sau bảy tuần đối đầu căng thẳng, bức tranh toàn cảnh về cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran hiện lên rõ nét hơn, cho thấy những giới hạn nhất định trong chiến lược của Tổng thống Donald Trump. Dù chưa đạt được mọi mục tiêu đề ra, áp lực kinh tế ngày càng gia tăng đang tạo động lực mạnh mẽ buộc cả hai quốc gia phải tìm kiếm một giải pháp ngoại giao, một "tiếng nói chung" để giảm thiểu những tác động tiêu cực. Diễn biến này đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai của ổn định khu vực Trung Đông và sự bền vững của nền kinh tế toàn cầu.
Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng leo thang, Iran đã có động thái xoa dịu khi tuyên bố mở lại eo biển Hormuz cho tàu thuyền qua lại vào ngày 17 tháng 4. Tuy nhiên, hành động này không thể che đậy hoàn toàn những hệ lụy kinh tế mà Mỹ đang phải đối mặt. Giá xăng dầu tại quốc gia được mệnh danh là nền kinh tế lớn nhất thế giới đã chứng kiến sự tăng vọt, kéo theo tình trạng lạm phát gia tăng và làm suy giảm tỷ lệ ủng hộ dành cho chính quyền Tổng thống Trump. Đối mặt với áp lực nội bộ ngày càng lớn, ông Trump dường như đang chạy đua với thời gian để đạt được một thỏa thuận ngoại giao có lợi, qua đó hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế và vị thế chính trị của mình trước thềm các sự kiện quan trọng.
Tại Iran, những tổn thất về quân sự và kinh tế trong cuộc xung đột là điều không thể phủ nhận. Trước khi cuộc đối đầu này bùng nổ, nền kinh tế Iran vốn đã đối mặt với tỷ lệ lạm phát gần 50%. Sự gián đoạn từ các hoạt động quân sự càng làm tình hình trở nên tồi tệ hơn. Minh chứng rõ ràng nhất cho thấy sự mất giá nghiêm trọng của đồng nội tệ là việc Ngân hàng Trung ương Iran đã phải phát hành tờ tiền mệnh giá 10 triệu rial vào tháng trước. Điều này diễn ra chỉ vài tháng sau khi họ giới thiệu tờ tiền kỷ lục 5 triệu rial vào tháng 2. Sự kiện này phản ánh rõ ràng tác động tàn khốc của cuộc xung đột kéo dài suốt từ tháng 6 năm ngoái, khi các biện pháp trừng phạt và áp lực từ Mỹ và Israel liên tục đè nặng lên nền kinh tế vốn đã mong manh của Iran.
Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump, dù thường xuyên thể hiện thái độ không mấy lo ngại trước những tác động kinh tế từ chiến sự, lại không thể hoàn toàn miễn nhiễm trước thực tế phũ phàng. Mặc dù Hoa Kỳ không hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn cung dầu bị ảnh hưởng bởi việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz, nhưng sự tăng giá mạnh của năng lượng vẫn gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người tiêu dùng Mỹ. Khảo sát tâm lý người tiêu dùng của Đại học Michigan công bố tuần trước cho thấy chỉ số niềm tin tiêu dùng tại Mỹ đã giảm xuống mức kỷ lục 47,6 điểm trong tháng 4, thấp hơn hơn 10% so với tháng 3. Theo bà Joanne Hsu, người phụ trách báo cáo, nhiều người tiêu dùng đổ lỗi cho cuộc xung đột tại Iran là nguyên nhân gây ra những biến động kinh tế bất lợi, bao gồm cả tình trạng lạm phát tăng tốc.
Báo cáo nhấn mạnh rằng sự sụt giảm niềm tin này diễn ra trên diện rộng, ảnh hưởng đến mọi nhóm tuổi, mọi mức thu nhập và mọi quan điểm chính trị, cho thấy quy mô và tính chất nghiêm trọng của vấn đề. Sự bi quan càng gia tăng khi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đưa ra cảnh báo về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu trong tuần này. IMF cũng đã điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng của Mỹ trong năm nay xuống còn 2,3%, giảm 0,1 điểm phần trăm so với ước tính trước đó, làm dấy lên những lo ngại về triển vọng kinh tế không mấy sáng sủa.
Tuy nhiên, người phát ngôn Nhà Trắng, ông Kush Desai, vẫn khẳng định rằng mặc dù Mỹ đang nỗ lực thúc đẩy một thỏa thuận với Iran để tìm kiếm giải pháp tạm thời cho thị trường năng lượng, mục tiêu cốt lõi của họ vẫn là đảm bảo chi phí hợp lý và tăng trưởng kinh tế bền vững. Việc Tổng thống Trump chuyển hướng từ các hành động quân sự sang các nỗ lực ngoại giao vào ngày 7 tháng 4, thông báo lệnh ngừng bắn hai tuần, được cho là kết quả của áp lực từ thị trường tài chính và một bộ phận cử tri. Một số tác động kinh tế tiêu cực đang đổ dồn lên các nông dân Mỹ, một nhóm cử tri quan trọng của tổng thống, do nguồn cung phân bón bị gián đoạn khi eo biển Hormuz bị phong tỏa. Chi phí nhiên liệu tăng vọt cũng khiến giá vé máy bay trở nên đắt đỏ hơn, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Mặc dù vậy, thị trường tài chính Mỹ đã có những tín hiệu khởi sắc vào phiên giao dịch ngày 17 tháng 4, và giá dầu thế giới cũng giảm mạnh sau khi Iran tuyên bố sẽ mở lại eo biển Hormuz trong thời gian còn lại của thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Israel và Lebanon. Điều này cho thấy sự nhạy cảm của thị trường đối với các diễn biến địa chính trị và nguồn cung năng lượng. Các chuyên gia cảnh báo rằng ngay cả khi cuộc xung đột kết thúc, việc khắc phục hoàn toàn các thiệt hại kinh tế có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Bài học từ cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022, khi cựu Tổng thống Joe Biden thận trọng với việc áp đặt các biện pháp trừng phạt lên ngành năng lượng Nga do lo ngại ảnh hưởng đến giá xăng tại Mỹ, là minh chứng rõ ràng.
Tổng thống Trump cũng thể hiện sự nhạy cảm đáng kể trước những chỉ trích cho rằng chính sách của ông đã góp phần làm tăng giá cả. Việc ông giảm thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Trung Quốc năm ngoái, sau khi Bắc Kinh có động thái trả đũa, là một ví dụ điển hình. Ông đã tranh cử và chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024 với cam kết giảm giá xăng và kiềm chế lạm phát. Tuy nhiên, tác động của cuộc xung đột lần này dường như lan rộng hơn nhiều so với các vấn đề thương mại trước đây.
Các quốc gia châu Âu cũng đang bày tỏ sự quan ngại về những tác động kinh tế không mong muốn mà họ phải gánh chịu từ cuộc xung đột. Tương tự, các quốc gia Arab ở vùng Vịnh mong muốn cuộc xung đột sớm kết thúc, nhưng họ cũng lo ngại về một thỏa thuận mà không có các điều khoản đảm bảo an ninh cho khu vực. Ông Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE, đã cảnh báo rằng: "Sự kết thúc của xung đột này không nên tạo ra bất ổn kéo dài trong khu vực". Điều này cho thấy sự phức tạp trong việc tìm kiếm một giải pháp toàn diện, vừa đáp ứng được lợi ích của các bên, vừa đảm bảo ổn định lâu dài.
Mặc dù đối mặt với nhiều thách thức, tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump vẫn còn đáng kể. Cuộc khảo sát mới nhất của CNN vào cuối tháng 3 cho thấy 35% cử tri vẫn đứng về phía ông, với 31% đồng tình với cách ông điều hành nền kinh tế và 27% hài lòng với các biện pháp giải quyết lạm phát. Tuy nhiên, các con số này đều cho thấy sự sụt giảm so với đầu năm, làm dấy lên những nghi ngờ về khả năng ông giúp đảng Cộng hòa giữ vững vị thế, đặc biệt là trong mắt cử tri độc lập, trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.
Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, Pakistan, đã kết thúc mà chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận nào. Tuy nhiên, cả hai bên đều để ngỏ khả năng thỏa hiệp và nối lại đàm phán trong tương lai gần. Theo ông Sune Engel Rasmussen, nhà phân tích của WSJ, những thiệt hại mà Iran phải gánh chịu trong cuộc xung đột hiện tại, cùng với nhu cầu tái thiết và phục hồi nền kinh tế, có thể trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy họ cân nhắc một sự thỏa hiệp. Điều này mở ra hy vọng về một con đường ngoại giao khả thi để giải quyết cuộc khủng hoảng hiện tại và hướng tới một tương lai ổn định hơn cho khu vực.
Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, dù diễn ra trên nhiều mặt trận, từ quân sự đến kinh tế và ngoại giao, đã cho thấy một thực tế không thể chối cãi: chi phí kinh tế là một yếu tố có sức nặng trong việc định hình các quyết sách quốc gia. Việc eo biển Hormuz, một tuyến đường huyết mạch của ngành năng lượng toàn cầu, bị gián đoạn đã gây ra những rung chấn không nhỏ, không chỉ với các quốc gia trực tiếp tham gia mà còn lan tỏa ra toàn bộ nền kinh tế thế giới. Điều này làm nổi bật tầm quan trọng của việc duy trì sự ổn định trong các khu vực chiến lược và sự cần thiết của các cơ chế đối thoại hiệu quả để ngăn chặn những xung đột không đáng có, vốn có thể đẩy toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu vào vòng xoáy bất ổn.
Khi cả hai bên đều cảm nhận rõ rệt gánh nặng kinh tế, áp lực phải tìm kiếm một giải pháp chung trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Không chỉ Mỹ và Iran, mà cả các đồng minh và đối tác của họ trên toàn cầu cũng đang theo dõi sát sao diễn biến này. Sự thành công hay thất bại của các nỗ lực ngoại giao sắp tới không chỉ định đoạt số phận của mối quan hệ song phương Mỹ-Iran mà còn có khả năng định hình lại cán cân quyền lực và sự ổn định kinh tế khu vực Trung Đông trong nhiều năm tới. Cuộc chạy đua "tìm tiếng nói chung" này hứa hẹn sẽ còn nhiều diễn biến phức tạp, đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và một tầm nhìn xa trông rộng từ các nhà lãnh đạo.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận