Trong một tuyên bố gây chấn động vào ngày 13/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tự tin khẳng định lực lượng hải quân Iran đã bị "xóa sổ", với 158 tàu chiến bị đánh chìm. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng Tehran vẫn duy trì một lực lượng đáng kể các "xuồng tấn công nhanh", mặc dù ông không xem chúng là mối đe dọa lớn. Tuyên bố này, dù mang tính quyết đoán, lại khơi mở một góc nhìn khác về sức mạnh tiềm ẩn và chiến thuật độc đáo của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đặc biệt là cách họ triển khai và vận hành các loại xuồng tấn công nhanh đầy linh hoạt.
Để hiểu rõ hơn về bản chất của lực lượng này, ông Saeid Golkar, một chuyên gia uy tín về IRGC và là giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee (Mỹ), đã mô tả chúng bằng một thuật ngữ đầy hình tượng: "hạm đội muỗi". Cái tên này hoàn toàn phù hợp với đặc điểm của những chiếc xuồng: kích thước nhỏ gọn, tốc độ di chuyển chóng mặt và khả năng xoay sở linh hoạt trong mọi điều kiện địa hình, địa vật. Chúng không chỉ đơn thuần là phương tiện di chuyển mà còn là vũ khí tấn công đa năng, có thể mang theo súng máy hạng nặng, tên lửa, và thậm chí là các máy bay không người lái (UAV) tự sát. Lực lượng xuồng này đóng vai trò nòng cốt trong hoạt động của hải quân IRGC, một nhánh lực lượng quân sự độc lập với hải quân chính quy của Iran, hoạt động theo một cơ chế và chiến lược riêng biệt.
Chiến thuật "du kích biển" của hải quân IRGC được ông Golkar phân tích sâu sắc: "Họ hoạt động giống như một lực lượng du kích trên biển, tập trung vào lối đánh bất đối xứng. Ưu tiên hàng đầu của họ là chiến thuật tấn công chớp nhoáng, đánh nhanh rút gọn, đặc biệt là tại các khu vực chiến lược như Vịnh Ba Tư và Eo biển Hormuz". Cách tiếp cận này cho phép IRGC phát huy tối đa ưu thế về sự linh hoạt và yếu tố bất ngờ, gây áp lực liên tục lên các đối thủ có tiềm lực quân sự vượt trội về trang bị và quy mô.
Thực tế chiến trường đã chứng minh hiệu quả của chiến thuật này. IRGC đã liên tục đẩy mạnh các vụ tập kích bằng xuồng, buộc lực lượng hải quân Mỹ phải triển khai tàu chiến đến khu vực để hộ tống các đoàn tàu dầu quan trọng đi qua. Đã có những tình huống suýt xảy ra thảm kịch, điển hình là vụ tàu USS Samuel B. Roberts của Mỹ suýt chìm sau khi va phải thủy lôi do Iran rải. Mặc dù hải quân Mỹ đã có những hành động đáp trả, như phá hủy hai tàu hộ vệ và nhiều tàu quân sự khác của Iran trong một cuộc đối đầu sau đó, nhưng các vụ tấn công bằng xuồng của IRGC vẫn tiếp diễn, cho thấy sự dai dẳng và khó lường của lực lượng này.
Để bảo vệ và phát huy hiệu quả của "hạm đội muỗi", IRGC đã đầu tư xây dựng một mạng lưới căn cứ kiên cố và được ngụy trang cực kỳ tinh vi. Ít nhất 10 căn cứ như vậy đã được xác định, đóng vai trò là trung tâm bí mật để cất giấu và bảo trì đội xuồng tấn công nhanh. Một trong những căn cứ nổi bật là Farur, được xem là trung tâm điều hành của lực lượng đặc nhiệm hải quân Iran, nơi các kế hoạch tấn công được vạch ra và triển khai. Sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng này cho thấy cam kết lâu dài của Iran trong việc duy trì và phát triển khả năng tác chiến bằng xuồng nhỏ.
Ban đầu, các loại xuồng Iran sử dụng chủ yếu là những chiếc đã qua cải tiến, được trang bị súng máy hoặc súng phóng lựu. Tuy nhiên, theo thời gian, IRGC đã không ngừng nghiên cứu và phát triển, cho ra đời hàng loạt các mẫu xuồng nhỏ chuyên dụng, được thiết kế tối ưu cho mục đích tấn công. Bên cạnh đó, họ còn tích hợp các công nghệ tiên tiến như tàu ngầm mini và xuồng không người lái (UAV), nâng cao đáng kể khả năng tác chiến. Một số mẫu xuồng mới nhất được Iran tuyên bố có thể đạt tốc độ lên tới hơn 185 km/h, biến chúng thành những mũi nhọn tấn công cực kỳ nguy hiểm.
Đối mặt với chiến thuật "bầy đàn" mà Iran thường áp dụng, với sự phối hợp nhịp nhàng của hàng chục, thậm chí hàng trăm xuồng nhỏ, các chiến hạm cỡ lớn của Mỹ đã phải trang bị thêm pháo hạng nặng và nhiều khí tài phòng thủ hiện đại. Tuy nhiên, vấn đề nan giải là các tàu thương mại, vốn không có khả năng tự vệ, lại hoàn toàn trở thành mục tiêu dễ dàng cho những cuộc tấn công kiểu này. Khả năng cơ động và tốc độ của xuồng Iran cho phép chúng tiếp cận nhanh chóng, ra đòn và rút lui trước khi lực lượng phòng vệ kịp phản ứng.
Minh chứng rõ ràng cho mối đe dọa này là các vụ việc xảy ra vào ngày 18/4. Xuồng cao tốc của IRGC đã áp sát hai tàu thương mại hoạt động gần Eo biển Hormuz. Một tàu dầu đã bị tấn công bằng hỏa lực, trong khi một tàu container dường như đã bị trúng UAV, gây ra hư hại. May mắn thay, cả hai vụ việc đều không ghi nhận thương vong về người, nhưng chúng là lời cảnh báo nghiêm trọng về sự nguy hiểm tiềm tàng mà "hạm đội muỗi" có thể gây ra.
Ông Nicholas Carl, một chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) ở Washington, đã nhấn mạnh mối đe dọa thường trực này. Ông cho rằng, ngay cả khi có sự hiện diện dày đặc của hải quân Mỹ nhằm thực thi lệnh phong tỏa, các vụ tấn công lẻ tẻ như vậy vẫn cho thấy "hạm đội muỗi" Iran có khả năng gây rối loạn và đe dọa các tuyến hàng hải quốc tế đi qua Eo biển Hormuz. Sự hiện diện của lực lượng đối phương, dù hùng mạnh, không đủ để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các tàu thương mại khi đối mặt với chiến thuật du kích biển này.
Một điểm đáng chú ý khác là sự e ngại của các chiến hạm Mỹ trong việc tuần tra sát khu vực Eo biển Hormuz. Với địa hình chật hẹp và độ phức tạp cao, eo biển này không cho phép các tàu chiến cỡ lớn có đủ không gian để xoay sở và cơ động. Điều này làm giảm đáng kể khả năng phản ứng kịp thời trước các đợt tấn công bất ngờ từ xuồng cao tốc của Iran, vốn có thể tiếp cận ở cự ly gần và sử dụng UAV hoặc tên lửa để tấn công. Các tàu chiến Mỹ thường ưu tiên đóng quân ở các khu vực bên ngoài eo biển như Vịnh Oman hoặc Biển Arab, nơi họ có thể kiểm soát các tuyến vận tải nhưng IRGC lại khó tiếp cận hơn để thực hiện tấn công.
Ông Carl cũng chỉ ra rằng, những vụ tấn công hiện tại mới chỉ là những hành động đơn lẻ. Nguy cơ thực sự sẽ gia tăng đáng kể nếu Iran quyết định thử nghiệm chiến thuật "bầy đàn" với quy mô lớn hơn, huy động hàng chục xuồng cao tốc tấn công đồng loạt từ nhiều hướng khác nhau trong các tình huống giao tranh thực tế. Khi đó, khả năng phòng thủ của đối phương sẽ bị thử thách đến giới hạn.
Lịch sử đối đầu giữa hải quân IRGC và quân đội Mỹ tại Vịnh Ba Tư đã ghi nhận nhiều màn "mèo vờn chuột" căng thẳng. Đô đốc Gary Roughead, cựu tư lệnh hải quân Mỹ, đã hồi tưởng lại những năm 1990 và 2000, khi các xuồng tấn công cỡ nhỏ của Iran thường lao thẳng về phía chiến hạm Mỹ với tốc độ cao, rồi bất ngờ chuyển hướng khi chỉ còn cách một khoảng cách rất gần. "Chúng là lực lượng quấy nhiễu đầy khó chịu," đô đốc Roughead chia sẻ. "Bạn không bao giờ biết họ đang tính toán điều gì hay ý đồ thực sự của họ là gì, điều này tạo ra sự căng thẳng và bất an liên tục." Sự khó đoán định này chính là một phần sức mạnh tinh thần mà Iran có thể khai thác.
Sự phát triển và ứng dụng tác chiến bằng UAV đã đẩy mức độ nguy hiểm của "hạm đội muỗi" lên một tầm cao mới. Theo đô đốc Roughead, các thiết bị UAV này có chi phí sản xuất tương đối thấp, đôi khi rất khó phát hiện và ngăn chặn. Tuy nhiên, chúng lại có khả năng gây ra thiệt hại nặng nề cho các chiến hạm đắt giá trị hàng tỷ USD. Sự kết hợp giữa xuồng nhỏ linh hoạt và UAV tàng hình, có sức công phá, tạo nên một mối đe dọa kép mà các lực lượng hải quân trên thế giới, bao gồm cả Mỹ, đang phải tìm cách đối phó hiệu quả hơn.
Mặc dù tuyên bố "xóa sổ" của Tổng thống Trump có thể mang tính biểu tượng, nhưng sự tồn tại và phát triển không ngừng của "hạm đội muỗi" Iran cho thấy một chiến lược quân sự độc đáo và hiệu quả, dựa trên sự linh hoạt, bất đối xứng và khả năng thích ứng cao. Đây là bài học quan trọng về việc sức mạnh quân sự không chỉ đến từ quy mô và công nghệ hiện đại, mà còn từ chiến thuật thông minh và khả năng khai thác triệt để mọi lợi thế, dù là nhỏ bé nhất.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận