Mỡ thừa và béo phì: Nguyên nhân gây bệnh tim mạch nghiêm trọng

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, giải thích rằng mỡ nội tạng hoạt động như một cơ quan nội tiết, giải phóng các chất gây viêm (TNF-α, IL-6), làm tổn thương thành mạch và thúc đẩy xơ vữa. Điều này tăng nguy cơ bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, bệnh mạch máu não và đột quỵ. Mỡ thừa còn gây kháng insulin, dẫn đến hội chứng chuyển hóa và đái tháo đường type 2 - những yếu tố làm tăng nguy cơ tim mạch.

Phó giáo sư Vinh nhấn mạnh rằng ở người trẻ bị nhồi máu cơ tim không ST chênh lên (NSTEMI), thừa cân, béo phì có thể là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất. Chỉ số BMI càng cao, nguy cơ mắc bệnh càng lớn và có xu hướng xảy ra sớm hơn.

Béo phì dễ dẫn đến tăng huyết áp do tăng thể tích máu và cung lượng tim, kích hoạt hệ renin-angiotensin-aldosterone (RAAS) khiến huyết áp duy trì ở mức cao. Lâu dài, áp lực này làm cứng và hẹp động mạch, hình thành xơ vữa, đồng thời khiến tim phải làm việc nhiều hơn, cơ tim dày lên, tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, suy tim.

Mỡ thừa cũng khiến tim phải bơm mạnh hơn, lâu dần gây biến đổi cấu trúc tim và dẫn đến suy tim. Khi tăng huyết áp đi kèm rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch tiến triển nhanh hơn. Ngoài ra, béo phì còn liên quan đến rung nhĩ do thay đổi cấu trúc và tín hiệu điện của tim.

Đơn cử ông Mạnh, 57 tuổi, nặng 118 kg, nhập viện điều trị hai lần trong vòng 3 tháng. ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết bệnh nhân mắc nhiều bệnh lý tim mạch gồm suy tim, rung nhĩ, bệnh mạch vành, rối loạn lipid máu, ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. "Yếu tố tuổi tác, béo phì mức cao nhất (BMI 40.35) là nguyên nhân chính gây ra tình trạng này", bác sĩ Kiều giải thích.

Sau một tuần điều trị nội khoa tích cực, các triệu chứng cải thiện. Bác sĩ cũng kê thuốc hỗ trợ giảm cân cho ông, xây dựng chế độ ăn uống - vận động phù hợp và hướng dẫn ông tái khám đúng lịch.

Giảm cân là biện pháp quan trọng để phòng ngừa các hội chứng tim mạch chuyển hóa. Giảm 5-10% trọng lượng cơ thể, người bệnh có thể giảm triglyceride 40 mg/dl, tăng cholesterol HDL 5 mg/dl, huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương giảm 5 mmHg, giảm 21% nguy cơ tử vong do nhồi máu cơ tim cấp hay đột quỵ, ngăn ngừa tiến triển đái tháo đường type 2...

Để giảm nguy cơ tim mạch, ngoài kiểm soát cân nặng, cần giữ vòng eo <90 cm ở nam và <80 cm ở nữ. Các biện pháp hiệu quả gồm thay đổi lối sống, dùng thuốc và phẫu thuật khi cần. Nguyên tắc ăn uống ưu tiên thịt trắng (thịt gà, vịt, cá, ếch...), chất xơ, hạn chế tinh bột, tránh thực phẩm chế biến sẵn, uống đủ 1,5-2 lít nước và duy trì vận động đều đặn.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm cân, chẳng hạn khi BMI ≥30 hoặc BMI ≥ 27 kèm một yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp sau ít nhất 3 tháng thay đổi lối sống không hiệu quả. Người châu Á (như Việt Nam) có thể dùng thuốc nếu BMI ≥ 25 kèm một yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp. Trường hợp BMI ≥40 hoặc ≥35 kèm bệnh có thể cân nhắc phẫu thuật dạ dày (Bari-surgery).

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, nhấn mạnh rằng việc kiểm soát cân nặng không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống. Ông cho biết, trong quá trình điều trị, nhiều bệnh nhân đã thể hiện sự thay đổi tích cực khi giảm 5-10% trọng lượng cơ thể, từ đó giảm các triệu chứng liên quan đến bệnh lý tim mạch.

Ngoài ra, ông Vinh lưu ý rằng việc kiểm tra sức khỏe định kỳ là cần thiết để phát hiện sớm các vấn đề về sức khỏe tim mạch. Ông khuyến nghị mọi người nên đi khám sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm, đặc biệt là những người có nguy cơ cao như gia đình có tiền sử bệnh tim mạch.

Ông Vinh cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục công chúng về các biện pháp phòng ngừa và điều trị béo phì. Ông cho biết, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM đã tổ chức nhiều buổi hội thảo và chương trình giáo dục cộng đồng để nâng cao nhận thức về vấn đề này.

Ngoài ra, ông Vinh cũng lưu ý rằng việc giảm cân không chỉ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch mà còn có lợi cho hệ thống miễn dịch. Ông giải thích: "Khi cơ thể giảm béo, hệ thống miễn dịch sẽ hoạt động hiệu quả hơn, từ đó giúp phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng và tăng cường sức đề kháng."

Cuối cùng, ông Vinh khuyến nghị mọi người nên duy trì một lối sống lành mạnh và kiểm soát cân nặng để bảo vệ sức khỏe tim mạch. Ông nhấn mạnh: "Chỉ cần giảm 5-10% trọng lượng cơ thể, bạn đã có thể cải thiện đáng kể tình trạng sức khỏe của mình.

Theo bài viết của XU HƯỚNG 24 (PHẠM VĂN QUỲNH)