Vụ lúa đông xuân 2025-2026, mùa màng bội thu tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) lại nhuốm màu lo âu khi giá cả leo thang và sức mua sụt giảm. Nông dân đang phải đối mặt với chi phí sản xuất tăng cao, trong khi giá lúa lại có xu hướng giảm, tạo nên một nghịch lý đầy trăn trở. Các doanh nghiệp thu mua và xuất khẩu gạo, những mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị, cũng đang gặp khó khăn chồng chất do nhu cầu thị trường quốc tế chưa thực sự bứt phá và áp lực tài chính ngày càng lớn. Tình hình này đòi hỏi những giải pháp quyết liệt và sự phối hợp đồng bộ từ các cấp chính quyền, ban ngành, đến từng nông hộ và doanh nghiệp để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững cho ngành hàng lúa gạo, một trụ cột kinh tế của cả vùng và quốc gia.
Sáng ngày 15 tháng 4 vừa qua, tại thành phố Cần Thơ, một cuộc họp quan trọng đã diễn ra giữa lãnh đạo UBND thành phố và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thu mua, xuất khẩu gạo. Mục tiêu chính của buổi làm việc là triển khai các giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn trong việc thu mua lúa gạo trên địa bàn, đặc biệt là trong bối cảnh vụ lúa đông xuân 2025-2026 đang bước vào giai đoạn thu hoạch cao điểm. Ông Hứa Trường Sơn, Phó giám đốc Sở Công Thương thành phố Cần Thơ, đã nhấn mạnh thực trạng đáng lo ngại của vụ mùa này. Theo ông, toàn thành phố hiện vẫn còn khoảng 94.450 ha lúa chưa thu hoạch, với sản lượng ước tính lên đến 650.000 tấn. Những cánh đồng lúa chín vàng tập trung chủ yếu ở các địa phương như Vĩnh Thuận Đông, Xà Phiên, Lương Tâm, Long Phú 1, Long Bình, Hòa An, Kế Sách, Mỹ Tú, Ngã Năm, Tân Long, Vĩnh Lợi, tạo nên một bức tranh sản xuất nông nghiệp quy mô lớn.
Tuy nhiên, đằng sau bức tranh sản xuất dồi dào ấy là những nỗi lo không hề nhỏ về giá cả và thị trường. Ông Sơn chỉ ra rằng, giá lúa hiện tại dao động khá rộng, từ mức thấp nhất khoảng 4.900 đồng/kg đến cao nhất là 7.750 đồng/kg, với giá bình quân khoảng 6.000 đồng/kg. Mức giá này, theo phản ánh của nhiều nông dân, chưa đủ để bù đắp chi phí đầu vào đã tăng vọt. Bên cạnh đó, nhu cầu thu mua từ phía các doanh nghiệp lại thể hiện sự hạn chế, khiến tiến độ thu mua diễn ra chậm chạp, không theo kịp tốc độ thu hoạch đang diễn ra trên đồng ruộng. Sự chênh lệch giữa tốc độ sản xuất và khả năng tiêu thụ này đang tạo ra áp lực lớn lên cả người nông dân và hệ thống thương mại lúa gạo.
Thêm vào đó, gánh nặng chi phí sản xuất đang đè nặng lên vai người nông dân. Ông Sơn đã thẳng thắn nêu bật những yếu tố làm tăng chi phí này. Mặc dù giá xăng dầu đã trải qua nhiều lần điều chỉnh, có lúc tăng, có lúc giảm, nhưng chi phí dịch vụ vận tải và các dịch vụ liên quan lại không hề giảm theo. Các đơn vị cung cấp dịch vụ cho rằng, với mức giá xăng dầu hiện tại, họ buộc phải giữ nguyên hoặc thậm chí tăng giá dịch vụ, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất chung của nông nghiệp. Không chỉ có vậy, giá vật tư nông nghiệp như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cũng đồng loạt tăng mạnh, có nơi lên đến 15-30%. Trong bối cảnh giá lúa có dấu hiệu đi xuống, việc chi phí đầu vào lại leo thang đã tạo nên một vòng luẩn quẩn khó khăn, khiến lợi nhuận của người nông dân ngày càng bị thu hẹp. Tình trạng này đã và đang khiến nhiều hộ nông dân tại ĐBSCL rơi vào thế khó khăn, phải cân nhắc nhiều phương án để giảm thiểu rủi ro.
Các doanh nghiệp tham gia buổi làm việc cũng bày tỏ quan ngại sâu sắc về tình hình thị trường. Đại diện các doanh nghiệp cho biết, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc thu mua chậm là do nhu cầu từ thị trường quốc tế chưa đủ mạnh để thúc đẩy giá thu mua lúa gạo tăng lên. Khi sức cầu quốc tế yếu, các nhà nhập khẩu có xu hướng giảm đơn hàng hoặc yêu cầu mức giá thấp hơn, gây áp lực ngược trở lại chuỗi cung ứng trong nước. Để có thể thu mua được khối lượng lúa gạo lớn, đảm bảo đầu ra cho nông dân trong giai đoạn khó khăn này, các doanh nghiệp cần huy động một nguồn vốn rất lớn. Tuy nhiên, bản thân các doanh nghiệp nhiều khi không thể tự đáp ứng đủ nhu cầu tài chính này và cần sự hỗ trợ kịp thời từ chính quyền địa phương, các ban ngành chức năng và Chính phủ. Sự phụ thuộc vào nguồn vốn và sự bất ổn của thị trường quốc tế đang đặt ra những thách thức lớn đối với hoạt động sản xuất kinh doanh và xuất khẩu của các doanh nghiệp.
Trước những khó khăn chung, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, ông Vương Quốc Nam, đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt nhằm định hướng giải pháp. Ông yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố khẩn trương tổ chức liên kết sản xuất, hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn, đáp ứng tiêu chuẩn thu mua của các nhà máy, đặc biệt là các nhà máy xuất khẩu. Mục tiêu là đảm bảo ít nhất người nông dân không bị thua lỗ trên chính mảnh đất của mình. Đối với Ngân hàng Nhà nước chi nhánh thành phố, ông đề nghị có chỉ đạo kịp thời các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại xem xét và đẩy mạnh việc cấp tín dụng, hỗ trợ vốn vay cho các doanh nghiệp xuất khẩu gạo, giúp họ có đủ nguồn lực để thu mua và chế biến. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đảm bảo dòng vốn lưu thông trong ngành hàng lúa gạo.
Đối với các doanh nghiệp, ông Nam cũng đưa ra những khuyến nghị cụ thể. Ông đề nghị các doanh nghiệp cần chủ động cơ cấu lại hoạt động kinh doanh, tài chính và công nghệ, đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực tài chính để ứng phó với biến động thị trường. Việc tham gia liên kết chặt chẽ với các hợp tác xã nông nghiệp và người nông dân để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, bền vững là yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, kế hoạch sản xuất kinh doanh cần phải được xây dựng song hành với phương án tiếp cận và sử dụng vốn vay từ các ngân hàng, tạo sự chủ động và minh bạch trong hoạt động tài chính. Sự gắn kết này được kỳ vọng sẽ tạo ra một chuỗi giá trị lúa gạo vững chắc hơn.
Cùng thời điểm đó, tại tỉnh An Giang, một trung tâm sản xuất lúa gạo lớn khác của ĐBSCL, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cũng đã tổ chức hội nghị sơ kết tình hình sản xuất, tiêu thụ lúa gạo trong vụ đông xuân 2025-2026 và đề ra các giải pháp cho vụ hè thu sắp tới. Tại hội nghị, ông Ngô Công Thức, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, cũng đã chỉ ra nhiều tồn tại, hạn chế tương tự. Ông nêu bật tình trạng chi phí đầu vào sản xuất tăng cao, việc thiếu hụt máy gặt đập liên hợp vào thời điểm thu hoạch rộ, chi phí nhân công lao động ngày càng tăng, cùng với sự thiếu ổn định trong khâu liên kết tiêu thụ đã gây nhiều khó khăn cho nông dân. Những vấn đề này đòi hỏi sự quan tâm và giải quyết kịp thời từ các cấp quản lý.
Ông Ngô Công Thức cũng nhấn mạnh vai trò của hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Ông đề nghị các đơn vị này cần chủ động phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp và hợp tác xã để triển khai các gói tín dụng ưu đãi, phục vụ cho hoạt động sản xuất và hỗ trợ nông dân dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Việc đảm bảo nguồn vốn cho sản xuất là yếu tố sống còn, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao. Bên cạnh đó, ông cũng kêu gọi các ngành chức năng liên quan cần tích cực xây dựng các phương án ứng phó hiệu quả với những biến động bất thường của thị trường vật tư nông nghiệp. Tăng cường liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ được xem là giải pháp cốt lõi để đảm bảo tính bền vững và ổn định cho toàn bộ chuỗi giá trị lúa gạo, từ người nông dân đến thị trường xuất khẩu.
Vùng Đồng bằng sông Cửu Long, trái tim của nền nông nghiệp Việt Nam, đang bước vào giai đoạn cao điểm thu hoạch vụ lúa đông xuân 2025-2026, một trong những vụ sản xuất quan trọng và quy mô nhất trong năm. Tuy nhiên, bức tranh mùa màng bội thu không che giấu được những gam màu xám xịt của thị trường. Giá xăng dầu biến động mạnh mẽ và không ngừng leo thang đang tạo ra những rào cản lớn cho nông dân trong quá trình thu hoạch, vận chuyển và bảo quản lúa gạo. Nhiều hộ nông dân buộc phải tính toán lại, có thể giảm diện tích hoặc bỏ hẳn vụ lúa thứ ba để hạn chế tối đa rủi ro tài chính có thể xảy ra do sự biến động khó lường của giá xăng dầu và các chi phí liên quan. Tình hình này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân mà còn tiềm ẩn những hệ lụy lâu dài đối với an ninh lương thực và xuất khẩu gạo của quốc gia, đòi hỏi các giải pháp ứng phó mang tính chiến lược và bền vững.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận