Tọa lạc trên khu đất 4 mặt tiền bao quanh bởi các tuyến đường Nguyễn Trung Trực, Nguyễn Du, Nam Kỳ Khởi Nghĩa và Lý Tự Trọng, trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM từ lâu đã trở thành một điểm nhấn kiến trúc giữa lòng thành phố. Công trình này được xem là một trong những di sản kiến trúc có giá trị của Sài Gòn - TP.HCM.
Trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM có lịch sử hơn 140 năm tồn tại, đánh dấu giai đoạn xác lập hệ thống tư pháp kiểu Tây phương tại Nam Kỳ. Công trình này được khởi công xây dựng vào năm 1881 và chính thức hoàn thành năm 1885 dưới sự giám sát của các kiến trúc sư người Pháp. Với hơn 140 năm tồn tại, tòa nhà đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia vào năm 2012.
Vật liệu xây dựng là một điểm nhấn đặc biệt thể hiện sự cầu kỳ và tính toán kỹ lưỡng của người Pháp. Hầu hết các loại gạch thẻ, ngói và các chi tiết kim loại đều được vận chuyển trực tiếp từ Pháp sang. Gạch được nung ở nhiệt độ rất cao, giúp giữ được độ bền vững gần như tuyệt đối sau hơn 140 năm. Thay vì xi măng hiện đại, các viên gạch được kết dính bằng hỗn hợp vôi, mật mía và các phụ liệu tự nhiên, tạo nên một kết cấu có khả năng đàn hồi và chịu lực cực tốt trước những biến động nhiệt độ và độ ẩm.
Sau Hiệp định Geneve năm 1954, Palais de Justice de Saigon được chính quyền Việt Nam Cộng hòa tiếp quản và đổi tên thành Tòa án Quốc gia. Trụ sở này bắt đầu bộc lộ sự hạn chế về không gian trước áp lực gia tăng của lượng án và bộ máy nhân sự. Vào những năm 1960, một tòa nhà mới được xây dựng thêm phía đường Nguyễn Trung Trực để mở rộng diện tích làm việc. Các kiến trúc sư thời bấy giờ đã rất tinh tế khi duy trì phong cách kiến trúc tương đồng với khối nhà cũ, đảm bảo tính thống nhất cho toàn bộ hệ thống công trình.
Một trong những kiến trúc đồ sộ điển hình là Palais de Justice - Dinh Pháp lý (hay còn gọi là Dinh Pháp lý, Tòa Pháp lý), đặt ở ngã tư Mac Mahon (Nam Kỳ Khởi Nghĩa) và La Grandière (Lý Tự Trọng). Cổng vào của tòa án nằm giữa 2 nhà vuông kiểu dáng oai nghiêm là nơi tiếp nhận giấy tờ. Nổi bật ở cổng vào là 2 trụ to lớn và uy nghi, có nhiều họa tiết thiết kế trang trọng.
Sau cổng vào là một sân rộng dẫn đến một dãy nhà 2 tầng cao hơn 12 m, xếp hình các gian cũng như các ô cửa hành lang rất chỉn chu và cân đối nhằm biểu đạt sự công bằng, minh bạch. Hai chữ "Pháp - Đình" được chạm khắc trên cổng chính dẫn vào tòa nhà. Hai bên tượng Nữ thần có thêm tượng một người đàn ông và người đàn bà mặc trang phục Việt cổ truyền.
Tâng trệt tòa nhà là nơi đặt các phòng xử án rộng rãi với cửa vào và nội thất được thiết kế trọng thể. Ở tầng trệt, điểm nhấn trong không gian đại sảnh là 2 cầu thang lớn chạy song song dẫn lên tầng trên. Còn tầng trên là nơi đặt các phòng làm việc có kiểu cách trang trí tương tự.
Ở tầng trên, trước cửa 2 phòng lớn đối diện nhau có đặt các tượng Nữ thần Công lý cầm gươm bằng đá cẩm thạch đen. Trần nhà tầng trên có phù điêu trang nhã, được đỡ bởi các cột thức Corinth quý phái. Cả tầng trên và tầng dưới tiếp tục có các phù điêu, họa tiết liên quan hình tượng thần Công lý cùng huy hiệu ngành tòa án và các hoa văn châu Âu quý phái trang trí ở hành lang và các cửa phòng. Tuy vậy, một số nơi có điểm xuyết các họa tiết bản địa như tàu lá chuối, cành cọ.
Tòa án tại đây không chỉ phụ trách Sài Gòn mà còn phụ trách các loại án lớn của cả Nam kỳ. Về sau, nơi đây còn thực hiện nhiệm vụ là Tòa thượng thẩm Đông Dương. Sau năm 1954, trụ sở Dinh Pháp lý được gọi là Pháp đình Sài Gòn, phụ trách công việc tòa án cho cả miền Nam.
Dinh Pháp lý được xây dựng trong vùng quy hoạch là khu đầu não ở Sài Gòn, gần bên Dinh Thống đốc Nam Kỳ (nay là Bảo tàng Thành phố) và Khám lớn Sài Gòn (Thư viện Khoa học tổng hợp).
Trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo, mà còn là nơi diễn ra nhiều vụ án lịch sử quan trọng. Trong thập kỷ 1960, tòa án đã xử lý hàng loạt vụ án chính trị và kinh tế phức tạp, góp phần định hình luật pháp hiện đại của Việt Nam. Sau năm 1975, tòa nhà tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong hệ thống tư pháp mới, đồng thời là nơi diễn ra nhiều phiên toà quan trọng liên quan đến các vụ án lớn.
Ngoài ra, công trình này còn được sử dụng như một địa điểm quay phim và chụp ảnh cho các bộ phim lịch sử và truyền hình. Nhiều cảnh quay trong các bộ phim về thời kỳ kháng chiến chống Pháp và Mỹ đều được thực hiện tại đây, giúp lưu giữ những khoảnh khắc lịch sử quý giá.
Trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM cũng là một điểm du lịch hấp dẫn đối với khách tham quan. Mỗi năm có hàng nghìn lượt khách đến thăm để chiêm ngưỡng kiến trúc độc đáo và tìm hiểu về lịch sử pháp lý của thành phố. Các tour du lịch đặc biệt thường được tổ chức tại đây, giúp du khách khám phá thêm những bí mật và câu chuyện thú vị đằng sau mỗi bức tường kiên cố.
Đặc biệt, tòa nhà này còn là nơi diễn ra các sự kiện văn hóa và giáo dục quan trọng. Mỗi năm, hàng trăm buổi triển lãm, hội thảo và lễ kỷ niệm đều được tổ chức tại đây, thu hút sự tham gia của nhiều học giả, luật sư và khách mời từ khắp nơi trên thế giới.
Trụ sở Tòa án Nhân dân TP.HCM không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo, mà còn là một trung tâm pháp lý quan trọng với lịch sử lâu đời. Công trình này đã chứng kiến và góp phần định hình nhiều giai đoạn quan trọng trong quá trình phát triển của luật pháp Việt Nam, đồng thời trở thành một biểu tượng văn hóa không thể thiếu của thành phố Hồ Chí Minh.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận