Ngày 7 tháng 3 năm 2026, trong không khí trang trọng của hội nghị cấp cao "Lá chắn châu Mỹ" diễn ra tại Florida, Hoa Kỳ, chính phủ Mỹ đã có một cuộc gặp gỡ quan trọng với các nhà lãnh đạo từ khắp khu vực Mỹ Latin. Tâm điểm của buổi họp là thông báo về việc thành lập một liên minh quân sự hùng mạnh, đặt mục tiêu trực diện và quyết liệt vào việc triệt phá các băng nhóm tội phạm ma túy nguy hiểm đang gieo rắc kinh hoàng. Quyết định này đến chưa đầy hai tuần sau một chiến công vang dội, khi lực lượng quân đội Mexico, với sự hỗ trợ tình báo đắc lực từ Mỹ, đã chính thức tiêu diệt được Rubén Nemesio Oseguera Cervantes, hay còn được biết đến với biệt danh khét tiếng El Mencho, kẻ đứng đầu băng đảng Jalisco New Generation (CJNG). Cuộc truy lùng kéo dài hàng thập kỷ đã chính thức khép lại, đánh dấu một cột mốc lịch sử trong cuộc chiến chống tội phạm có tổ chức.
El Mencho, một cái tên gieo rắc nỗi sợ hãi không chỉ ở Mexico mà còn trên phạm vi toàn cầu, đã vươn lên từ những tầng lớp thấp nhất của thế giới ngầm. Sinh ra không trong một gia đình có truyền thống buôn bán ma túy, con đường tội phạm của El Mencho bắt đầu từ việc bán lẻ ma túy, rồi nhanh chóng leo thang trở thành một sát thủ máu lạnh, một trùm sát thủ và cuối cùng là kẻ cầm đầu một đế chế tội phạm khổng lồ. Tuy nhiên, bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp tội phạm của hắn đến từ mối quan hệ cá nhân. Người phụ nữ đã mở ra cánh cửa quyền lực cho El Mencho chính là Rosalinda González Valencia, một thành viên của gia tộc Valencia, từng là một trong những dòng họ ma túy hùng mạnh nhất Mexico. Sự kết hợp giữa tham vọng cá nhân và sự hậu thuẫn từ một gia tộc quyền lực đã tạo nên một thế lực mới trên bản đồ tội phạm Mexico.
Sự trỗi dậy của El Mencho và băng đảng CJNG có một dấu mốc quan trọng vào năm 2010. Khi đó, Óscar Orlando Nava Valencia, biệt danh "El Lobo", thủ lĩnh của băng Milenio (một đồng minh lâu năm của băng Sinaloa) và là người thuộc dòng tộc Valencia, bị lực lượng chức năng bắt giữ. Sự sụp đổ của El Lobo đã dẫn đến sự chia rẽ nội bộ trong băng Milenio. Tận dụng thời cơ hỗn loạn này, El Mencho đã lãnh đạo một nhóm ly khai, tự xưng là "Los Torcidos", và chính thức tuyên bố thành lập băng đảng CJNG. Tên gọi này xuất phát từ bang Jalisco, nơi băng đảng này đặt trụ sở chính và tập trung xây dựng quyền lực của mình ở khu vực miền tây Mexico. Từ đây, CJNG bắt đầu quá trình bành trướng, dần trở thành một trong những băng đảng ma túy mạnh nhất, cạnh tranh trực tiếp với đế chế Sinaloa khét tiếng.
Các chuyên gia tội phạm học tại Mexico đã mô tả El Mencho như một nhân vật cực kỳ lạnh lùng, có khả năng tính toán sâu sắc và luôn sống trong bí mật. David Saucedo, một chuyên gia về tội phạm ma túy, nhận xét rằng El Mencho khác biệt hoàn toàn so với nhiều ông trùm khác trong ngành. Hắn hiếm khi để lộ bản thân trong các hoạt động ăn chơi trác táng hay thuê các ca sĩ nổi tiếng hát những bài ca ngợi chiến tích tội phạm của mình, như thể loại nhạc narcocorrido vẫn thường làm. Thay vào đó, El Mencho tập trung vào việc củng cố quyền lực và tài sản. Tại bang Jalisco, hắn sở hữu nhiều điền trang rộng lớn, những biệt thự xa hoa và thậm chí còn cho xây dựng cả một bệnh viện tư nhân để phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe cá nhân. Sự kín kẽ này không chỉ phản ánh tính cách của hắn mà còn là chiến lược thông minh nhằm tránh sự chú ý của cơ quan chức năng và xây dựng một hình ảnh huyền thoại, bí ẩn xung quanh bản thân mình.
Tiến sĩ Carlos Antonio Flores Pérez, thuộc Trung tâm Nghiên cứu và Học thuật Cao cấp về Nhân học Xã hội (CIESAS) ở Mexico, đã phân tích sâu hơn về chiến lược tạo dựng hình ảnh của El Mencho. Theo TS Flores, El Mencho cố tình duy trì một bức màn bí ẩn để biến mình thành một hình tượng huyền thoại trong thế giới tội phạm. "El Mencho tôn thờ lối sống bí ẩn", TS Flores giải thích. Chiến lược này không chỉ bắt nguồn từ bản tính khôn khéo và thận trọng của hắn mà còn là bài học rút ra từ thất bại của các băng đảng khác. Để đảm bảo an ninh tuyệt đối, El Mencho đã xây dựng một hệ thống phòng thủ nhiều lớp, tuyển dụng những lính đánh thuê nước ngoài có chuyên môn quân sự cao, sẵn sàng thực hiện mọi mệnh lệnh. Lực lượng bảo vệ của hắn được bố trí theo ba vòng tròn đồng tâm: vòng ngoài cùng là các tay súng tinh nhuệ, sẵn sàng khai hỏa vào bất kỳ kẻ xâm nhập nào; vòng trong là các tổ sát thủ chuyên nghiệp, thực hiện các nhiệm vụ ám sát hoặc thanh trừng; và vòng trong cùng là các sĩ quan cảnh sát hoặc cựu quân nhân đã về hưu, làm việc dưới trướng của hắn, đảm bảo an ninh ở mức cao nhất.
Chiến dịch cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của El Mencho đã diễn ra trong một khu vực địa hình phức tạp thuộc vùng núi Tapalpa, bang Jalisco. Vào ngày 22 tháng 2 năm 2026, lực lượng quân đội Mexico đã tiến hành một cuộc đột kích quy mô lớn, dẫn đến cuộc đọ súng khốc liệt với các thành viên của băng CJNG. Kết quả của cuộc giao tranh là sự hy sinh của ba binh sĩ Mexico và 12 tên tội phạm, nhưng quan trọng hơn hết, El Mencho đã bị tiêu diệt. Sự kiện này đã gây chấn động mạnh mẽ, không chỉ ở Mexico mà còn trên trường quốc tế. Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Christopher Landau đã nhận định đây là "một sự kiện lớn đối với Mexico, Mỹ, khu vực Mỹ Latin và thế giới", nhấn mạnh tầm quan trọng của việc loại bỏ một trong những tên trùm ma túy nguy hiểm nhất hành tinh.
Trong khi đó, băng đảng CJNG, dưới sự lãnh đạo của El Mencho, đã xây dựng một đế chế quyền lực dựa trên sự kiểm soát chặt chẽ địa bàn quê nhà Jalisco. Tại đây, chúng không chỉ dùng vũ lực để đàn áp mà còn khéo léo thực hiện các chiến dịch truyền thông và hoạt động xã hội để giành được sự ủng hộ của người dân. CJNG quảng bá bản thân như những người bảo vệ sự bình yên cho Jalisco, đồng thời thể hiện vai trò của những nhà hảo tâm nhân ái, tài trợ cho giáo dục và cung cấp dịch vụ y tế cho người nghèo. Sự hiện diện quyền lực của CJNG lan tỏa mạnh mẽ trong các lễ hội địa phương, nơi những người bán hàng không ngần ngại mặc những chiếc tạp dề in hình ảnh của El Mencho, thể hiện sự tôn sùng hoặc đơn giản là sự chấp nhận hiện thực quyền lực của băng đảng. El Mencho còn vung tiền tài trợ cho các cuộc đua ngựa, cung cấp lương thực trong thời kỳ đại dịch COVID-19, và phân phát quà bánh nhân các dịp lễ tết, củng cố hình ảnh "nhà hảo tâm" của mình.
Biểu tượng con gà trống gắn liền với El Mencho và băng CJNG. Các hộp quà của băng đảng thường in hình ảnh này, bởi El Mencho có niềm đam mê với chọi gà và từng mang biệt danh "Chúa tể gà trống". Ngay cả vũ khí của băng đảng cũng mang dấu ấn này, với những khẩu AK-47 có cán vàng, được gọi là "cuerno de cabrito" (sừng dê), thường được khắc hình con gà trống. Điều này cho thấy sự ảnh hưởng sâu sắc của sở thích cá nhân lên cả biểu tượng và trang bị của tổ chức tội phạm. Hơn thế nữa, El Mencho đã biến CJNG thành một tổ chức bán quân sự thực thụ. Hắn tuyển mộ các cựu chiến binh từ các nhóm du kích ở Colombia để đào tạo quân sự cho các tân binh, trang bị cho họ vũ khí có sức sát thương cao như súng máy và súng phóng lựu chống tăng. Các "trang trại" bí mật của CJNG trở thành nơi huấn luyện, nơi những thanh thiếu niên nghèo khó, thất nghiệp bị dụ dỗ qua mạng xã hội, sau đó bị tẩy não, tra tấn, ép buộc giết người hoặc thực hiện các hành vi tàn bạo để được chấp nhận vào băng đảng. Sự tàn bạo này đã được phơi bày vào đầu tháng 3 năm 2025, khi nhóm tình nguyện viên "Guerreros Buscadores" phát hiện ba lò hỏa táng, hàng trăm đôi giày và hàng ngàn mảnh xương người tại một "trang trại" bí mật của CJNG ở Guadalajara, gây chấn động dư luận Mexico.
Sự bành trướng của CJNG dưới thời El Mencho đã đạt đến một tầm vóc chưa từng có. Nhà báo điều tra Oscar Balmen nhận định: "Đây là một sự kiện lịch sử. Chưa bao giờ một băng ma túy lại kiểm soát hoặc hiện diện ở cả 32 bang. Ngay cả băng Sinaloa vào thời kỳ đỉnh cao cũng không làm được điều đó". Điều này cho thấy mức độ nguy hiểm và khả năng thâm nhập sâu rộng của CJNG vào cấu trúc xã hội và chính trị Mexico. Derek Maltz, cựu quyền giám đốc Cơ quan Thực thi Pháp luật Ma túy Hoa Kỳ (DEA), đã từng đánh giá El Mencho là "tên trùm buôn ma túy quyền lực nhất thế giới". Minh chứng cho sự nguy hiểm này, vào tháng 2 năm 2025, Bộ Ngoại giao Mỹ đã chính thức chỉ định CJNG là một trong sáu băng ma túy Mexico thuộc danh sách Tổ chức Khủng bố Nước ngoài (FTO) và Tổ chức Khủng bố Quốc tế Được Chỉ định Đặc biệt (SDGT), cho thấy mức độ đe dọa an ninh quốc gia và quốc tế mà băng đảng này gây ra.
Sau sự sụp đổ của El Mencho và việc thành lập liên minh quân sự chống ma túy, tương lai của cuộc chiến chống tội phạm có tổ chức tại Mỹ Latin đang bước vào một chương mới. Tuy nhiên, lịch sử đã cho thấy rằng sự tan rã của một băng đảng lớn đôi khi lại tạo điều kiện cho những thế lực mới trỗi dậy, như trường hợp của băng vùng Vịnh ở Colombia sau khi trùm Otoniel bị bắt. Cuộc chiến vẫn còn dài và đầy cam go, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ, chiến lược dài hạn và quyết tâm không ngừng nghỉ từ các quốc gia trong khu vực và trên thế giới. Cái chết của El Mencho là một chiến thắng quan trọng, nhưng nó chỉ là một bước trong hành trình phức tạp nhằm lập lại trật tự và an ninh, đặc biệt là ở những khu vực vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi bạo lực và tội phạm ma túy. Di sản mà El Mencho để lại, dù là về quyền lực, sự tàn bạo hay sự thao túng xã hội, sẽ tiếp tục là một bài học đắt giá cho các nhà hoạch định chính sách và các lực lượng thực thi pháp luật trong cuộc chiến không hồi kết này.
Sự kiện trùm ma túy El Mencho bị tiêu diệt và sự ra đời của liên minh "Lá chắn châu Mỹ" đánh dấu một thời khắc quan trọng trong cuộc chiến chống tội phạm ma túy toàn cầu. Mặc dù El Mencho đã phải trả giá cho những tội ác của mình, đế chế CJNG mà hắn xây dựng là một minh chứng cho sự phức tạp và dai dẳng của vấn đề ma túy. Việc các nhà lãnh đạo Mỹ và Mỹ Latin cùng nhau hợp tác để thành lập một liên minh quân sự cho thấy một cam kết mạnh mẽ hơn bao giờ hết trong việc đối đầu với các băng đảng tội phạm xuyên quốc gia. Tuy nhiên, bài học từ các băng đảng khác như vùng Vịnh ở Colombia cho thấy cuộc chiến này sẽ không dễ dàng kết thúc, và sự cảnh giác, thích ứng cùng các chiến lược toàn diện là yếu tố then chốt để đạt được thành công bền vững, mang lại hy vọng về một tương lai an toàn hơn cho khu vực và thế giới.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận