Nằm giáp biên giới Campuchia, giữa dãy Trường Sơn hùng vĩ, Vườn Quốc gia Chư Mom Ray (thuộc tỉnh Quảng Ngãi) có diện tích hơn 60.693 ha. Không chỉ đóng vai trò “lá phổi xanh” nơi cực Tây Tổ quốc, Chư Mom Ray còn là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu Việt Nam. Vườn Quốc gia này đã ghi nhận hơn 1.500 loài thực vật và khoảng 700 loài động vật, trong đó đáng chú ý nhất là sự công bố của loài vượn đen má hung (Nomascus annamensis) vào năm 2010.
Liên tiếp ghi nhận động vật quý hiếm
Các loài này phân bố ở nhiều khu vực, tập trung chủ yếu trong vùng lõi của rừng. Đặc biệt, thung lũng Ya Book - nơi từng được mệnh danh “thung lũng bãi thú” - đang chứng kiến sự trở lại của nhiều loài quý hiếm. Hơn 20 năm trước, Ya Book từng là nơi các loài bò tót, nai, sơn dương… tụ về ăn cỏ thành đàn. Sau đó, khu vực này vắng bóng thú rừng trong thời gian dài do tác động của săn bắt và biến đổi môi trường. Nhờ nỗ lực bảo tồn, hệ thống bẫy ảnh gần đây đã ghi nhận sự xuất hiện trở lại của bò tót, gấu ngựa - những loài từng được xem là “biểu tượng” của thung lũng.
Gắn bó với rừng hơn 20 năm, ông Thủy cho biết vẫn chưa thể đi hết khu rừng rộng lớn này. "Rừng còn nhiều điều bí ẩn lắm" - ông nói. Đây là khu vực giao nhau của 3 dãy núi lớn, nhiều nơi gần như chưa có dấu chân người. Trên đỉnh núi Nhọn vẫn lưu truyền những câu chuyện về “hang cọp” hay “vườn thuốc của Yàng” - vùng đất linh thiêng mà đồng bào Xê Đăng tin rằng không ai được phép xâm phạm.
Nỗ lực giữ rừng
Hiện Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray đang quản lý hơn 60.693 ha rừng, trong đó có 56.249 ha rừng đặc dụng và khoảng 4.400 ha rừng sản xuất. Lực lượng bảo vệ rừng gồm khoảng 70 viên chức, được tổ chức thành 10 đội chuyên trách tại các xã Sa Thầy, Rờ Kơi, Mô Rai, Ya Ly, Sa Loong và Bờ Y.
Bình quân mỗi người phụ trách gần 1.000 ha rừng - gần gấp đôi so với quy định. Khối lượng công việc lớn, địa hình hiểm trở khiến công tác quản lý, bảo vệ rừng luôn đối mặt nhiều khó khăn. Gắn bó với nghề 14 năm, anh Phạm Văn Thắng (Đội bảo vệ rừng Mô Rai) cho biết nhiệm vụ gian nan nhất là phòng cháy, chữa cháy rừng vào mùa khô và tháo gỡ bẫy thú vào mùa mưa.
Mùa khô ở Chư Mom Ray thường kéo dài 6 - 7 tháng, chỉ một tia lửa nhỏ cũng có thể thiêu rụi hàng trăm hecta rừng, xóa sạch thành quả phục hồi nhiều năm. Vì vậy, lực lượng bảo vệ rừng luôn túc trực, sẵn sàng huy động nhân lực xử lý ngay khi phát hiện nguy cơ.
Tại khu vực bìa rừng, chốt bảo vệ Mô Rai nằm trên con đường đất độc đạo dẫn vào rừng. Dù người dân vẫn qua lại sản xuất, song việc kiểm soát luôn được siết chặt, đặc biệt trong mùa khô. Ngay cả dịp Tết Nguyên đán, quân số trực vẫn duy trì 50% - 70%; chỉ những cán bộ nhiều năm chưa về quê mới được luân phiên nghỉ. Sự bám trụ bền bỉ ấy đã góp phần giúp những cánh rừng từng bị cháy, suy thoái dần hồi sinh, phủ xanh trở lại.
Nếu cháy rừng là mối nguy trong mùa khô thì bẫy thú lại là hiểm họa âm thầm vào mùa mưa. Để bảo vệ động vật hoang dã, lực lượng bảo vệ rừng thường xuyên tuần tra, rà phá bẫy và cứu hộ các cá thể bị mắc bẫy. Mỗi năm, hàng nghìn chiếc bẫy được tháo gỡ; riêng những năm cao điểm như 2025, con số này vượt 10.000. Các loại bẫy từ phanh xe đạp, bẫy cùm đến bẫy đặt dưới đất, trên cây… được thu gom ngay trong rừng. Khi phát hiện bẫy do người dân đặt, lực lượng chức năng không chỉ tháo gỡ mà còn tăng cường tuyên truyền, vận động người dân không săn bắt, xâm hại động vật hoang dã.
Đơn vị cũng đang tham mưu UBND tỉnh hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Chư Mom Ray là khu dự trữ sinh quyển thế giới, nhằm tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo tồn và phát triển bền vững.
Ngoài ra, Vườn Quốc gia Chư Mom Ray còn được biết đến với hệ thống động thực vật phong phú, từ các loài cây cổ thụ, hoa rừng đến hàng trăm loài chim quý. Hệ sinh thái đa dạng này không chỉ góp phần bảo tồn nguồn gen quý giá mà còn mang lại tiềm năng phát triển du lịch sinh thái hấp dẫn cho địa phương.
Trải dài trên dãy Trường Sơn, khu vực này cũng là nơi cư trú của nhiều loài động vật hoang dã khác như báo Đông Dương, hổ Bengal, và các loài chim săn mồi. Những nỗ lực bảo tồn đã giúp tăng cường sự đa dạng sinh học, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc giữ gìn môi trường tự nhiên.
Đối mặt với nhiều thách thức, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Chư Mom Ray không ngừng tìm kiếm các giải pháp sáng tạo để duy trì và phát triển bền vững. Họ đã hợp tác chặt chẽ với các tổ chức quốc tế như WWF và IUCN để nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật và tài chính. Thông qua các dự án cộng đồng, họ cũng khuyến khích người dân địa phương tham gia vào quá trình bảo vệ rừng thông qua việc trồng cây, giáo dục môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.
Đặc biệt, Chư Mom Ray đã trở thành một điểm đến hấp dẫn cho các nhà nghiên cứu sinh thái học và du khách yêu thiên nhiên. Các tour khám phá rừng, quan sát động vật hoang dã và tìm hiểu văn hóa bản địa đang thu hút ngày càng nhiều người tham gia. Điều này không chỉ giúp tăng cường nhận thức về bảo vệ môi trường mà còn tạo ra cơ hội kinh tế mới cho cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, để duy trì thành công những nỗ lực này, cần có sự đầu tư lớn hơn từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ. Việc nâng cấp cơ sở hạ tầng, cải thiện điều kiện làm việc của nhân viên bảo vệ rừng và tăng cường giáo dục môi trường cho trẻ em là những bước tiến quan trọng để đảm bảo tương lai bền vững của Vườn Quốc gia Chư Mom Ray.
Những thành tựu đáng kể trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại Chư Mom Ray đã thu hút sự chú ý quốc tế, tạo tiền đề cho các dự án hợp tác toàn cầu. Việc công nhận khu vực này là Khu dự trữ sinh quyển thế giới sẽ không chỉ nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ bảo vệ môi trường mà còn mở ra nhiều cơ hội mới để thúc đẩy phát triển bền vững và bảo tồn thiên nhiên.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận