Dù đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là xung đột địa chính trị ở Trung Đông, trong quý 1/2026 tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt gần 100 tỉ USD, tăng trên 17% so với cùng kỳ năm trước. Thông thường, quý đầu tiên hằng năm là giai đoạn khởi đầu chậm chạp ở nhiều lĩnh vực do ảnh hưởng của các kỳ nghỉ Tết. Năm nay, ngoài yếu tố này thì xung đột quân sự ở Trung Đông nổ ra vào cuối tháng 2 khiến cả tháng 3 khó khăn dồn dập vì giá nhiên liệu tăng, chi phí logistics chuỗi cung ứng biến động mạnh, đơn hàng đình đốn… Thế nhưng kết quả 3 tháng đầu năm cho thấy tình hình xuất khẩu vẫn hết sức sôi động. Đến hết kỳ 1 tháng 3.2026, tổng giá trị xuất khẩu đạt gần 97 tỉ USD, tăng 17,1% (tương ứng tăng 14,14 tỉ USD) so với cùng kỳ năm 2025. Một số nhóm hàng tăng trưởng tích cực gồm: máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 6,69 tỉ USD (tăng 40,3%); điện thoại và linh kiện tăng 2,66 tỉ USD (23,1%); máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng tăng 1,79 tỉ USD (18,2%).\n\nTrong lĩnh vực nông lâm thủy sản, Bộ NN-MT đã công bố kết quả xuất nhập khẩu trong quý 1 với tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 16,69 tỉ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm 2025; giá trị xuất siêu nông, lâm, thủy sản đạt 4,78 tỉ USD. Ngành thủy sản cũng duy trì đà tăng trưởng khá, với kim ngạch đạt 2,62 tỉ USD, tăng 13,3%. Trong khi đó, lâm sản đạt 4,11 tỉ USD, giảm 2,4%, phản ánh những khó khăn của ngành gỗ trước sự suy giảm nhu cầu tại một số thị trường lớn. Xuất khẩu cao su của Việt Nam trong 3 tháng đầu năm ước đạt 411.000 tấn, trị giá 752 triệu USD, tăng 8% về lượng và tăng 2,4% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Giá cao su cũng được hỗ trợ bởi xung đột tại Trung Đông. Do cao su tổng hợp được sản xuất từ dầu mỏ, giá dầu tăng khiến chi phí sản xuất tăng, thúc đẩy các nhà sản xuất chuyển sang sử dụng cao su tự nhiên, từ đó hỗ trợ giá cao su tự nhiên trên thị trường quốc tế.\n\nNgoài ra, một mặt hàng nổi bật trong những tháng đầu năm là hạt tiêu khi xuất khẩu đạt 64.600 tấn, tương đương 417,5 triệu USD, tăng mạnh 36,8% về khối lượng và 28,8% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025, dù giá xuất khẩu bình quân giảm 5,9%. Nhìn lại hoạt động xuất, nhập khẩu năm 2025 và diễn biến trong quý 1/2026 cũng khá tương đồng, đều đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Ở thời điểm này năm trước, kinh tế toàn cầu bất ổn do lạm phát, biến động tỷ giá, đặc biệt là thuế đối ứng của Mỹ, làm gia tăng chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp (DN). Tuy nhiên, kết thúc năm 2025, hoạt động xuất, nhập khẩu của Việt Nam đã ghi dấu ấn kỷ lục khi tổng kim ngạch đạt 930,05 tỉ USD, cao nhất từ trước tới nay.\n\nĐã có lúc chúng tôi dự báo xuất khẩu thủy sản Việt Nam sẽ chững lại mạnh do tác động của thuế đối ứng và các rào cản khác", bà Lê Hằng thừa nhận. Dù vậy, ngay trong lúc tưởng chừng như khó khăn sẽ khiến xuất khẩu suy giảm, các DN lại nỗ lực hơn để tìm kiếm thị trường, mở rộng đối tác mua hàng. Nhờ đó, về phía các thị trường tiêu thụ, EU đã có động thái nới lỏng một số rào cản kỹ thuật với thủy sản nuôi trồng Việt Nam, mở ra dư địa tăng trưởng mạnh cho tôm và cá tra. Hiệp định CPTPP mở rộng với sự gia nhập của Anh giúp đa dạng hóa kênh thương mại và tạo thêm cơ hội cho sản phẩm chế biến cao cấp. Thị trường Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu lớn đối với sản phẩm tươi sống và cao cấp.\n\nÔng Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cũng nhận định: Bối cảnh năm 2026 mang đến những thử thách về chi phí nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội và về vị thế về cung ứng. Xung đột Trung Đông khiến giá cước tàu biển tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài do phải vòng qua Mũi Hảo Vọng, gây áp lực lớn cho hàng rau quả tươi đi châu Âu hay Mỹ về châu Á. Trong khi các đối thủ Âu - Mỹ gặp khó ở khu vực thị trường rộng lớn Đông Bắc Á thì Việt Nam lại có lợi thế "sát vách" các thị trường này. Đông Bắc Á là thị trường hiện chiếm tới 80% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam, do vậy từ con số 8,5 tỉ USD của năm 2025 thì mục tiêu 10 tỉ USD là "cơ hội trong tầm tay".\n\nĐóng góp vào kim ngạch xuất khẩu không thể không nhắc đến các DN phân bón. Ngay khi chiến sự Trung Đông nổ ra, giá phân bón thế giới tăng cao, nhiều DN sản xuất phân bón trong nước như Phân bón dầu khí Cà Mau, Đạm Ninh Bình, Phân bón miền Nam… đã tận dụng cơ hội, tích cực xuất khẩu sản phẩm để mang lại lợi nhuận. Hiện nay sau khi tăng cường vượt công suất để đáp ứng nhu cầu nội địa, chúng tôi còn đẩy mạnh xuất khẩu để tận dụng cơ hội giá tăng cao, tối đa hóa lợi nhuận khi tiêu thụ trong nước vẫn chưa mạnh", bà Nguyễn Thị Hiền, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Phân bón dầu khí Cà Mau, cho biết.\n\nMột số mặt hàng bị suy giảm do tác động của tình hình thế giới vẫn đang bình tĩnh và chờ đợi thời cơ để tích lũy nguồn cung, duy trì sản lượng và thị phần. Một số DN xuất khẩu cà phê cho biết hiện nay giá cà phê đã giảm mạnh sau một thời gian lên cơn sốt, đây chính là cơ hội để tranh thủ mua vào và đợi khi giá cao hơn sẽ bán ra. Ngành gạo cũng chưa tăng trưởng mạnh nhưng việc duy trì sản lượng xuất khẩu đều đặn giúp giá gạo nội địa không giảm sâu khi vào vụ thu hoạch rộ. Giá tiêu trong nước hiện cũng đang giảm sút do áp lực nguồn cung và nhu cầu tiêu thụ chậm lại, nhưng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) dự báo giá tiêu nội địa sẽ sớm phục hồi khi DN mạnh tay mua vào để tích lũy. Nhu cầu nhập khẩu quốc tế dự báo cũng sẽ được cải thiện trong thời gian tới, đặc biệt từ Mỹ và các thị trường lớn khác.\n\nNói về giải pháp thúc đẩy xuất khẩu trong thời gian tới, ông Đặng Phúc Nguyên cho rằng ngành rau quả Việt Nam vẫn sẽ tăng trưởng vượt bậc, có cơ hội mở rộng thị phần ở nhiều thị trường quan trọng khác. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu ấy, Việt Nam cũng cần phải chuyển đổi và thích ứng với thị trường một cách bền vững. Cụ thể như thị trường Trung Quốc không còn là thị trường "dễ tính". Họ đang chuyển từ mua thô sang ký kết chính ngạch với các yêu cầu ngày càng khắt khe đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn kiểm dịch và đóng gói tương đương Mỹ và EU. Tiêu chuẩn này đòi hỏi các DN Việt Nam phải chuyên nghiệp hơn, quy trình sản xuất cũng phải chuẩn hóa và minh bạch hơn. Tại các thị trường khác như Hàn Quốc và Nhật Bản, DN cần đẩy mạnh các sản phẩm rau quả chế biến bên cạnh các mặt hàng rau quả tươi. Các sản phẩm rau quả chế biến sâu như sấy khô, đóng hộp, nước ép, cấp đông… khá phù hợp với xu hướng "tiện lợi" và "tốt cho sức khỏe" tại Nhật và Hàn đang tăng cao do già hóa dân số. Trong năm 2026, khả năng các thị trường Đông Bắc Á sẽ mở cửa cho trái bưởi tươi Việt Nam và đây sẽ là mặt hàng đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu chung của cả ngành rau quả", ông Đặng Phúc Nguyên nhấn mạnh.\n\nĐối với ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký VASEP, khẳng định những chính sách thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu của Chính phủ trong 5 năm qua đã giúp ngành thủy sản đạt được nhiều kết quả quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển của kinh tế biển và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Để đẩy mạnh hỗ trợ hơn nữa, VASEP kiến nghị có thêm cơ chế khuyến khích thu hút vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng thủy lợi, cấp thoát nước phục vụ nuôi trồng thủy sản; cơ chế cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đối với thủy sản nhập khẩu từ sản xuất-xuất khẩu, gia công xuất khẩu sang tiêu thụ nội địa và ngược lại; bổ sung khung pháp lý cho phép miễn trừ đấu nối nước thải vào hệ thống xử lý nước.
Trong quý 1/2026, mặc dù đối mặt với nhiều thách thức từ xung đột địa chính trị ở Trung Đông và biến động giá nhiên liệu, ngành xuất khẩu của Việt Nam vẫn đạt được kết quả tích cực. Tổng kim ngạch xuất khẩu trong quý này tăng trên 17% so với cùng kỳ năm trước, đạt gần 100 tỉ USD. Điều này cho thấy sự kiên cường và khả năng thích ứng của các doanh nghiệp (DN) trong ngành.
Trong lĩnh vực nông lâm thủy sản, mặc dù có những khó khăn như giá cước tàu biển tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài, xuất khẩu vẫn duy trì đà tăng trưởng. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 16,69 tỉ USD, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm 2025; giá trị xuất siêu nông, lâm, thủy sản đạt 4,78 tỉ USD. Trong đó, ngành thủy sản duy trì đà tăng trưởng khá, với kim ngạch đạt 2,62 tỉ USD, tăng 13,3%. Ngành lâm sản giảm nhẹ 2,4% do nhu cầu tại một số thị trường lớn suy yếu.
Đặc biệt, xuất khẩu cao su của Việt Nam trong quý này ước đạt 411.000 tấn, trị giá 752 triệu USD, tăng 8% về lượng và 2,4% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy sự hỗ trợ từ xung đột Trung Đông đối với ngành cao su tự nhiên.
Trong khi đó, một mặt hàng nổi bật khác là hạt tiêu, xuất khẩu đạt 64.600 tấn, tương đương 417,5 triệu USD, tăng mạnh 36,8% về khối lượng và 28,8% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025, mặc dù giá xuất khẩu bình quân giảm 5,9%. Điều này cho thấy sự linh hoạt của DN trong việc nắm bắt cơ hội thị trường.
Đối mặt với những thách thức, các DN đã nỗ lực tìm kiếm và mở rộng thị trường. EU đã có động thái nới lỏng một số rào cản kỹ thuật đối với thủy sản nuôi trồng Việt Nam, tạo ra dư địa tăng trưởng mạnh cho tôm và cá tra. Hiệp định CPTPP mở rộng cũng giúp đa dạng hóa kênh thương mại và tạo thêm cơ hội cho các sản phẩm chế biến cao cấp.
Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhấn mạnh rằng ngành rau quả vẫn sẽ tăng trưởng vượt bậc trong thời gian tới. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, DN cần chuyển đổi và thích ứng với thị trường một cách bền vững. Thị trường Trung Quốc đang yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng sản phẩm và quy trình sản xuất. Tại các thị trường khác như Hàn Quốc và Nhật Bản, DN cần đẩy mạnh các sản phẩm rau quả chế biến để tận dụng xu hướng "tiện lợi" và "tốt cho sức khỏe". Trong năm 2026, khả năng mở cửa thị trường Đông Bắc Á cho trái bưởi tươi Việt Nam cũng được kỳ vọng sẽ đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu chung của ngành rau quả.
Đối với ngành thủy sản, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký VASEP, khẳng định những chính sách thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu trong 5 năm qua đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Để hỗ trợ hơn nữa, VASEP kiến nghị Chính phủ có thêm cơ chế khuyến khích thu hút vốn tư nhân đầu tư vào hạ tầng thủy lợi, cấp thoát nước phục vụ nuôi trồng thủy sản; đồng thời đề xuất các cơ chế cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đối với thủy sản nhập khẩu từ sản xuất-xuất khẩu sang tiêu thụ nội địa và ngược lại.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận