Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông, khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể đối mặt với rủi ro giảm tốc tăng trưởng kinh tế lên tới 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026-2027. Theo đánh giá của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), xung đột sẽ tác động đến các nền kinh tế thông qua nhiều kênh như giá năng lượng tăng cao, gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại, cũng như điều kiện tài chính bị thắt chặt. Du lịch và kiều hối cũng có thể chịu ảnh hưởng đáng kể. ADB đưa ra 3 kịch bản rủi ro dự báo tác động khác nhau tùy theo thời gian xung đột kéo dài.\n\nTrong kịch bản đầu tiên, nếu gián đoạn chỉ kéo dài đến cuối tháng 6/2026, giá dầu tăng lên mức trung bình 105 USD trong quý, trước khi quay về mức trước xung đột vào quý III/2026. Giá khí đốt tăng trong quý II tác động tới GDP: giảm 0,3 điểm phần trăm. Cùng với đó là tác động tới lạm phát, tăng 0,6 điểm phần trăm.\n\nKịch bản thứ hai khi gián đoạn kéo dài đến cuối tháng 9/2026, giá dầu tăng lên mức 130 USD trong quý II và 120 USD trong quý III/2026, trước khi quay về mức trước xung đột vào quý IV/2026. Giá khí đốt tăng mạnh hơn so với kịch bản 1, tương ứng với mức tăng giả định của giá dầu sẽ tác động tới GDP làm giảm 0,7 điểm phần trăm; tác động tới lạm phát tăng 1,2 điểm phần trăm.\n\nVới kịch bản cuối cùng, gián đoạn nghiêm trọng kéo dài đến cuối tháng 2/2027. Lúc này, ADB dự báo giá dầu tăng vọt lên trên 155 USD trong quý II/2026, giảm chậm dần xuống khoảng 140 USD trong thời gian từ quý III/2026 đến quý I/2027, sau đó quay về mức trước xung đột. Giá khí đốt tăng mạnh hơn, tiệm cận các mức sau khi Nga đưa quân vào Ukraina. Tác động tới GDP làm giảm 1,3 điểm phần trăm; tác động tới lạm phát tăng 3,2 điểm phần trăm.\n\nÔng Albert Park - Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB - nhận định: "Gián đoạn năng lượng kéo dài có thể buộc các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn giữa tăng trưởng yếu hơn và lạm phát cao hơn. Các chính phủ cần tập trung kiềm chế căng thẳng thị trường và bảo vệ các nhóm dễ tổn thương nhất, đồng thời triển khai các chính sách nhằm tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn".\n\nBáo cáo cũng đưa ra khuyến nghị về chính sách then chốt, với điểm nhấn xuyên suốt là ưu tiên ổn định thị trường thay vì kìm hãm các tín hiệu giá. Trước hết, việc cho phép giá năng lượng tăng và được phản ánh - ít nhất một phần - vào thị trường là cần thiết. Cách tiếp cận này giúp khuyến khích tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi nhiên liệu và tạo động lực đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế. Ngược lại, các biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà có thể làm sai lệch tín hiệu thị trường, trì hoãn quá trình điều chỉnh và dẫn đến phân bổ nguồn lực kém hiệu quả.\n\nTrong trường hợp cần thiết phải can thiệp, hỗ trợ tài khóa cần được thiết kế có trọng tâm và giới hạn về thời gian. Ưu tiên nên dành cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương và những ngành chịu tác động nặng nề nhất. Các chính sách được thiết kế hợp lý không chỉ giúp giảm thiểu tác động xã hội của việc giá cả tăng cao, mà còn kiểm soát chi phí ngân sách và duy trì động lực thích ứng với các cú sốc bên ngoài.\n\nBên cạnh đó, các Chính phủ cần chủ động kiểm soát nhu cầu năng lượng khi có thể. Những biện pháp thực tiễn bao gồm quy định giới hạn nhiệt độ để giảm sử dụng điều hòa, cắt giảm chiếu sáng không thiết yếu, triển khai các chiến dịch tiết kiệm điện trong giờ cao điểm, cũng như khuyến khích làm việc từ xa hoặc bố trí lịch làm việc linh hoạt.\n\nNgoài ra, việc thúc đẩy sử dụng phương tiện công cộng và tổ chức các ngày không sử dụng xe cá nhân tại khu vực đô thị, đặc biệt trong các dịp nghỉ lễ, cũng có thể góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu trong giao thông.
Trong kịch bản đầu tiên, nếu gián đoạn chỉ kéo dài đến cuối tháng 6/2026, giá dầu tăng lên mức trung bình 105 USD trong quý, trước khi quay về mức trước xung đột vào quý III/2026. Giá khí đốt tăng trong quý II tác động tới GDP: giảm 0,3 điểm phần trăm. Cùng với đó là tác động tới lạm phát, tăng 0,6 điểm phần trăm.
Trong kịch bản thứ hai khi gián đoạn kéo dài đến cuối tháng 9/2026, giá dầu tăng lên mức 130 USD trong quý II và 120 USD trong quý III/2026, trước khi quay về mức trước xung đột vào quý IV/2026. Giá khí đốt tăng mạnh hơn so với kịch bản 1, tương ứng với mức tăng giả định của giá dầu sẽ tác động tới GDP làm giảm 0,7 điểm phần trăm; tác động tới lạm phát tăng 1,2 điểm phần trăm.
Với kịch bản cuối cùng, gián đoạn nghiêm trọng kéo dài đến cuối tháng 2/2027. Lúc này, ADB dự báo giá dầu tăng vọt lên trên 155 USD trong quý II/2026, giảm chậm dần xuống khoảng 140 USD trong thời gian từ quý III/2026 đến quý I/2027, sau đó quay về mức trước xung đột. Giá khí đốt tăng mạnh hơn, tiệm cận các mức sau khi Nga đưa quân vào Ukraina. Tác động tới GDP làm giảm 1,3 điểm phần trăm; tác động tới lạm phát tăng 3,2 điểm phần trăm.
Ông Albert Park - Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB - nhận định: "Gián đoạn năng lượng kéo dài có thể buộc các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á và Thái Bình Dương phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn giữa tăng trưởng yếu hơn và lạm phát cao hơn. Các chính phủ cần tập trung kiềm chế căng thẳng thị trường và bảo vệ các nhóm dễ tổn thương nhất, đồng thời triển khai các chính sách nhằm tăng cường khả năng chống chịu trong dài hạn".
Báo cáo cũng đưa ra khuyến nghị về chính sách then chốt, với điểm nhấn xuyên suốt là ưu tiên ổn định thị trường thay vì kìm hãm các tín hiệu giá. Trước hết, việc cho phép giá năng lượng tăng và được phản ánh - ít nhất một phần - vào thị trường là cần thiết. Cách tiếp cận này giúp khuyến khích tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển đổi nhiên liệu và tạo động lực đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế. Ngược lại, các biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà có thể làm sai lệch tín hiệu thị trường, trì hoãn quá trình điều chỉnh và dẫn đến phân bổ nguồn lực kém hiệu quả.
Trong trường hợp cần thiết phải can thiệp, hỗ trợ tài khóa cần được thiết kế có trọng tâm và giới hạn về thời gian. Ưu tiên nên dành cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương và những ngành chịu tác động nặng nề nhất. Các chính sách được thiết kế hợp lý không chỉ giúp giảm thiểu tác động xã hội của việc giá cả tăng cao, mà còn kiểm soát chi phí ngân sách và duy trì động lực thích ứng với các cú sốc bên ngoài.
Bên cạnh đó, các Chính phủ cần chủ động kiểm soát nhu cầu năng lượng khi có thể. Những biện pháp thực tiễn bao gồm quy định giới hạn nhiệt độ để giảm sử dụng điều hòa, cắt giảm chiếu sáng không thiết yếu, triển khai các chiến dịch tiết kiệm điện trong giờ cao điểm, cũng như khuyến khích làm việc từ xa hoặc bố trí lịch làm việc linh hoạt.
Ngoài ra, việc thúc đẩy sử dụng phương tiện công cộng và tổ chức các ngày không sử dụng xe cá nhân tại khu vực đô thị, đặc biệt trong các dịp nghỉ lễ, cũng có thể góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu trong giao thông. Các chính phủ cần xem xét triển khai các chương trình khuyến khích sử dụng xe điện hoặc xe hybrid để giảm lượng khí thải và tăng cường khả năng chống chịu trước cú sốc năng lượng.
Đặc biệt, việc xây dựng cơ sở hạ tầng công cộng hiệu quả có thể giúp giảm nhu cầu vận chuyển cá nhân. Các dự án như hệ thống giao thông đô thị, đường sắt đô thị, và các dịch vụ xe buýt nhanh có thể được ưu tiên để khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng. Đồng thời, việc đầu tư vào nghiên cứu và phát triển công nghệ năng lượng tái tạo cũng là một hướng đi quan trọng nhằm tăng cường khả năng chống chịu trước xung đột năng lượng.
Cuối cùng, các chính phủ cần hợp tác quốc tế để chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và nguồn lực trong việc đối phó với cú sốc năng lượng. Qua đó, có thể xây dựng một mạng lưới hỗ trợ toàn cầu nhằm giảm thiểu tác động của xung đột đến tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội.
Theo bài viết của XU HƯỚNG 24
Bình luận